Ahmet Çebi

TBMM · XIII. Dönem · Sicil No: 3086

Ahmet Çebi

Trabzon Milletvekili · Maden Mühendisi · Millet Partisi

4 Nisan 1930, Araklı — 19 Ocak 1979 · Trafik kazası

Hayatı okuyun

Doğum

4.4.1930

Araklı, Trabzon

TBMM sicil

3086

XIII. Dönem · Trabzon

Seçim

1965

Milli bakiye · MP

Vefat

19.1.1979

Trafik kazası

Hayatı

TBMM Milletvekili Albümü’ne göre resmi özgeçmiş.

Ahmet Çebi, 4 Nisan 1930 tarihinde Trabzon’un Araklı ilçesinde doğdu. Baba adı Hasan, anne adı Ayşe’dir. İlkokulu Sürmene’de okudu. Evli ve dört çocuk babasıydı: Hasan Hürriyet Çebi, Suzan Mehtap, Yılmaz Çebi ve Ahmet Atilla Çebi. İngilizce bilirdi.

Teknik öğrenimini Zonguldak’ta sürdürdü; ardından İstanbul’da Yıldız Teknik Okulu’ndan maden mühendisi olarak mezun oldu. Kamu ve özel sektörde kömür, petrol, su ve yol işlerinde çalıştı. Siyasete girmeden önce Millet Partisi Trabzon İl Başkanı oldu.

10 Ekim 1965 genel seçimlerinde Millet Partisi listesinden, milli bakiye sistemiyle XIII. Dönem Trabzon milletvekili seçildi (TBMM Sicil No: 3086). 1965–1969 yılları arasında Meclis’te görev yaptı. Milletvekilliği sonrasında Adalet Partisi’ne geçti.

19 Ocak 1979 tarihinde trafik kazası sonucu vefat etti.

Doğum
4 Nisan 1930 · Araklı
Baba / Anne
Hasan · Ayşe
İlkokul
Sürmene
Aile
Evli · 4 çocuk
Çocukları
Hasan Hürriyet · Suzan Mehtap · Yılmaz · Ahmet Atilla
Dil
Türkçe · İngilizce
Ölüm
19 Ocak 1979 · Trafik kazası

Eğitim

Sanat enstitüsünden teknik okula.

  1. İlkokul Sürmene İlkokulu
  2. Orta–lise Zonguldak Erkek Sanat Enstitüsü
  3. Yüksek Yıldız Teknik Okulu — maden mühendisi diploması

Yıldız Teknik Okulu (bugünkü Yıldız Teknik Üniversitesi’nin öncülü), Cumhuriyet dönemi teknik kadrolarının yetiştiği başlıca kurumlardan biriydi. Çebi’nin Zonguldak–İstanbul hattındaki eğitimi, Ereğli kömür havzası ve Karadeniz sanayi coğrafyasıyla doğrudan örtüşür.

Meslek ve kurumlar

Görev sırası (TBMM) ve kurumların tarihleri.

TBMM Albümü kişisel atama başlangıç–bitiş yıllarını vermez; görevleri sırayla kaydeder. Aşağıda her kurumun kuruluş / yapısal tarihi ve Çebi’nin o kurumdaki unvanı yer alır. Kişisel görev yılları aile belgesi veya atama kaydıyla tamamlanabilir.

Meslek sırası ve kurum tarihleri
Sıra Kurum Görevi Kurum tarihi Çebi dönemi
1 Ereğli Kömür İşletmeleri (Zonguldak) Maden mühendisi Devlet işletmesi (Etibank dönemi); 22 Mayıs 1957’de TKİ’ye bağlandı Mezuniyet sonrası · TKİ öncesi / geçiş
2 Türkiye Kömür İşletmeleri (TKİ) Fen Tetkik Kurulu Başkanı Kuruluş: 22 Mayıs 1957 (6974 sayılı kanun) 1957 sonrası
3 The Shell Company of Turkey Ltd. Samsun Bölge Mühendisi Shell Türkiye’de 1923’ten beri faaliyet TKİ sonrası · tarih açık kaynakta yok
4 DSİ 8. Bölge Müdürlüğü Maliyet Servisi Şefi Kuruluş: 1 Mart 1954 · merkez Erzurum (Ağrı, Erzincan) Shell sonrası · tarih açık kaynakta yok
5 Trabzon Bayındırlık Müdürlüğü İl ve Köy Yolları Bakım Şefi Bayındırlık teşkilatı / il müdürlükleri Son kamu görevi · 1965 seçimi öncesi ayrıldı
6 Millet Partisi · TBMM Trabzon İl Başkanı · Milletvekili MP yeniden kuruluş: 13 Haziran 1962 İl başkanlığı → 10 Ekim 1965 – 1969
  1. ~1950’ler Ereğli Kömür İşletmeleri — maden mühendisi (TKİ’ye bağlanmadan önce veya geçiş döneminde)
  2. 1957+ TKİ Fen Tetkik Kurulu Başkanı (kurum 22 Mayıs 1957’de kuruldu)
  3. Sonra Shell — Samsun Bölge Mühendisi
  4. Sonra DSİ 8. Bölge (1954’ten beri Erzurum) — Maliyet Servisi Şefi
  5. ~1960’lar başı Trabzon Bayındırlık — İl ve Köy Yolları Bakım Şefi; buradan ayrılarak siyasete geçti
  6. 1965–1969 TBMM XIII. Dönem Trabzon milletvekili (Sicil 3086)

Köy yolları tecrübesi, Meclis’teki gensoru önergesiyle (11/15) örtüşür. Shell, DSİ ve Bayındırlık için kesin başlangıç–bitiş yılları TBMM Albümü, Wikipedia ve vekil özetlerinde yer almaz.

Siyasete giriş

Millet Partisi’nden Adalet Partisi’ne — Demirel çizgisine.

Bayındırlık görevinden ayrıldıktan sonra Millet Partisi’nde örgütlendi ve Millet Partisi Trabzon İl Başkanlığı’na getirildi. 10 Ekim 1965’te partinin Trabzon adayı olarak Meclis’e girdi.

XIII. dönemde Millet Partisi grubunda yer aldı. Millet Meclisi tutanaklarında, köy yollarının yapımı konusunda Köy İşleri Bakanı hakkında gensoru açılması önergesi (11/15) Trabzon Milletvekili Ahmet Çebi adına kayıtlıdır.

Milletvekilliği sonrasında (1969 sonrası) Adalet Partisi’ne geçti — Süleyman Demirel’in partisi. Böylece 1965’te ayrı listelerden Meclis’e giren iki mühendis–siyasetçi, aynı parti çatısı altında yollarını birleştirmiş oldu.

İl görevi
MP Trabzon İl Başkanı
Seçim (1965)
Millet Partisi
Meclis faaliyeti
Köy yolları gensorusu (11/15)
Geçiş
Adalet Partisi (1969 sonrası)

Süleyman Demirel ve Adalet Partisi

Aynı yol: mühendislik, 1965 hükûmeti, sonra aynı parti.

Ahmet Çebi ile Süleyman Demirel’in kesişimi, yalnızca 1969 sonrası parti üyeliğiyle sınırlı değildir. 1960’ların siyasi haritasında önce ortak hükûmet, sonra aynı Meclis, ardından aynı parti çizgisi oluşur.

1 · Mühendislik ortak zemini

Demirel, İTÜ İnşaat mezunu; 24 Eylül 1955 – 12 Temmuz 1960 arasında DSİ Genel Müdürü idi. Çebi, kariyerinde DSİ 8. Bölge Maliyet Servisi Şefi ve Trabzon’da bayındırlık / köy yolları şefi olarak çalıştı. İkisi de Cumhuriyet’in su–yol–enerji teknik kadrolarından siyasete geçen mühendislerdendir. (Kişisel DSİ örtüşme yılı albümde kayıtlı değildir; kurum aynıdır.)

2 · 1965: AP ile MP aynı hükûmette

Demirel, Kasım 1964’te Adalet Partisi genel başkanı oldu. Şubat 1965’te İnönü hükûmetinin düşürülmesinde Bölükbaşı’nın Millet Partisi ile de anlaştı. 20 Şubat – 27 Ekim 1965 arasında Suat Hayri Ürgüplü başkanlığındaki 29. Hükûmet’te AP, YTP, CKMP ve Millet Partisi bir aradaydı. Demirel bu koalisyonda Başbakan Yardımcısı idi. Çebi o sırada MP Trabzon İl Başkanı / aday sürecindeydi — partisi Demirel’in AP’siyle aynı hükûmetteydi.

3 · 1965–1969: Demirel başbakan, Çebi milletvekili

10 Ekim 1965 seçiminde AP ezici çoğunluk kazandı; Demirel 27 Ekim’de I. Demirel Hükûmeti’ni kurdu. Çebi aynı seçimde MP’den Trabzon milletvekili oldu. Dört yıl boyunca Demirel başbakanken Çebi Meclis’te muhalefetin üçüncü partisinde görev yaptı — aynı yasama dönemi, henüz aynı parti değil.

4 · 1969 sonrası: Adalet Partisi’ne geçiş

Açık biyografi kaynakları (Wikipedia, Biyografya, TBMM özetleri) Çebi’nin milletvekilliği bittikten sonra Adalet Partisi’ne geçtiğini yazar. Böylece Demirel’in partisine resmen katıldı. 1969’da MP’nin oy oranı da düşmüştü (%3,2 · 6 mv); birçok MP’li kadro için AP, merkez sağın ana çatısı haline gelmişti.

5 · Aile hattı: Araklı’da AP

Oğlu Yılmaz Çebi, Araklı Belediye Başkanı olarak 1963’te CHP’den seçilmiş; 1968 ve 1973’te ise Adalet Partisi’nden yeniden seçilmiştir. Baba milletvekilliği sonrası AP’ye geçerken, yerel siyasette de aile Demirel çizgisine yaslanmıştır.

  1. 1955–60 Demirel DSİ Genel Müdürü · Çebi aynı kurum ailesinde (8. Bölge) görev aldı
  2. Kas 1964 Demirel AP genel başkanı
  3. Şub–Eki 1965 Ürgüplü koalisyonu: AP + MP aynı hükûmet · Demirel başbakan yardımcısı
  4. 10 Eki 1965 Demirel AP’den Isparta mv · Çebi MP’den Trabzon mv
  5. 1965–69 Demirel başbakan · Çebi XIII. dönem milletvekili
  6. 1968 Yılmaz Çebi Araklı’da AP’den belediye başkanı
  7. 1969+ Ahmet Çebi Adalet Partisi’ne geçti — Demirel ile aynı parti

Süleyman Demirel

Adalet Partisi

Genel başkan 1964 · Başbakan 1965–69 (I. hükûmet)

DSİ’den siyasete; 27 Mayıs sonrası merkez sağın ana lideri. Çebi’nin geçtiği partinin kurucu–lider çizgisi.

Ahmet Çebi

MP → AP

1965 MP milletvekili · 1969 sonrası AP

Önce aynı hükûmette (1965 koalisyon), sonra aynı Meclis’te, ardından aynı partide.

TBMM kaydı

XIII. Dönem · 1965–1969 · Trabzon.

Resmi albümde unvanı: Trabzon Milletvekili · Maden Mühendisi · (MP). Seçim bölgesi Trabzon; parlamentoya giriş biçimi açıkça milli bakiye oyları olarak belirtilmiştir. 1965, Cumhuriyet tarihinde milli bakiyenin uygulandığı tek genel seçimdir; küçük partilerin sandalye kazanmasını mümkün kılmıştır.

Sicil No
3086
Dönem
XIII. Dönem (2. Dönem Millet Meclisi)
Görev
1965 – 1969
Seçim günü
10 Ekim 1965
Parti (Meclis)
Millet Partisi
Meslek kaydı
Maden mühendisi

1960’lar Türkiyesi

Çebi’nin Meclis yıllarını çevreleyen devlet düzeni.

27 Mayıs 1960 sonrası 1961 Anayasası çift meclis (Millet Meclisi + Cumhuriyet Senatosu), Anayasa Mahkemesi ve genişletilmiş temel haklar getirdi. Çebi’nin dönemi, bu anayasal düzenin Demirel iktidarıyla işlediği yıllardır.

Cumhurbaşkanları

4. Cumhurbaşkanı

Cemal Gürsel

Cumhurbaşkanı: 1961 – 28 Mart 1966

Çebi Meclis’e girdiğinde cumhurbaşkanıydı. Sağlık nedeniyle TBMM tarafından görevden alındı.

5. Cumhurbaşkanı

Cevdet Sunay

28 Mart 1966 – 28 Mart 1973

Eski Genelkurmay Başkanı. Çebi’nin milletvekilliğinin büyük kısmında (1966–1969) cumhurbaşkanıydı.

Başbakan

Süleyman Demirel — I. Demirel Hükûmeti (30. Türkiye Hükûmeti), 27 Ekim 1965 – 3 Kasım 1969. Ana muhalefet: İsmet İnönü (CHP). Seçim öncesi Suat Hayri Ürgüplü başkanlığındaki geçiş koalisyonunda (AP–YTP–CKMP–MP) Demirel başbakan yardımcısıydı.

Dönem çerçevesi

  • Milli bakiye (yalnızca 1965): Küçük partilere sandalye; MP 31, TİP ilk sosyalist milletvekilleri.
  • Kıbrıs: 1963–64 krizi sonrası dosya sıcak kaldı.
  • Ankara Anlaşması (1963): Türkiye–AET ortaklık ilişkisi.
  • “Ortanın solu”: CHP’nin İnönü dönemi konumlanışı; AP’nin anti-komünist söylemi.
  • 1968–69: Üniversite olayları ve toplumsal gerilim.

1965 genel seçimleri

10 Ekim 1965 · 450 milletvekili · milli bakiye.

Yaklaşık 13,7 milyon seçmen; katılım %71,26. Adalet Partisi tek başına iktidar oldu. Millet Partisi ülke genelinde üçüncü partiydi.

Türkiye geneli — 10 Ekim 1965
Parti Lider Oy Oran Mv
Adalet Partisi Süleyman Demirel 4.921.235 %52,87 240
Cumhuriyet Halk Partisi İsmet İnönü 2.675.785 %28,75 134
Millet Partisi Osman Bölükbaşı 582.704 %6,26 31
Yeni Türkiye Partisi Ekrem Alican 346.514 %3,72 19
Türkiye İşçi Partisi Mehmet Ali Aybar 276.101 %2,97 14
CKMP Alparslan Türkeş 208.696 %2,24 11

Trabzon — 9 milletvekili

Geçerli oy 167.881. Millet Partisi ilde 10.747 oy (%6,4) ile 1 sandalye kazandı — Ahmet Çebi.

Trabzon ili sonuçları
Parti Oy Oran Mv
Adalet Partisi 90.380 %53,8 5
Cumhuriyet Halk Partisi 62.789 %37,4 3
Millet Partisi 10.747 %6,4 1
Diğer 3.965 %2,4 0

Millet Partisi

Osman Bölükbaşı ve 1962’de yeniden kurulan parti.

İlk Millet Partisi 1948’de kurulmuştu. Osman Bölükbaşı 1950’de Kırşehir’den MP’nin tek milletvekili seçildi. Parti 1953’te kapatıldı; çizgi CMP / CKMP ile sürdü.

13 Haziran 1962’de CKMP’nin İnönü koalisyonuna katılmasına karşı çıkan Bölükbaşı ve 28 milletvekiliyle Millet Partisi yeniden kuruldu. 1965’te %6,26 oy ve 31 sandalye ile üçüncü parti oldu. Bölükbaşı’nın kendi seçim bölgesi özellikle Ankara idi; Ahmet Çebi aynı partinin Trabzon il başkanı ve milletvekiliydi.

Yeniden kuruluş
13 Haziran 1962
Genel başkan
Osman Bölükbaşı
İlk MP mv (1950)
Bölükbaşı · Kırşehir
1965
3. parti · 31 sandalye

Trabzon · XIII. Dönem milletvekilleri

TBMM Albümü’ne göre 9 isim.

XIII. Dönem Trabzon milletvekilleri
Milletvekili Parti Meslek Sicil
Ahmet İhsan Birincioğlu AP Avukat 3085
Ahmet Çebi MP Maden mühendisi 3086
Ekrem Dikmenoğlu AP Mali müşavir 2845
Selahattin Güven AP Makine mühendisi 2846
İskender Hamdi Orhon CHP İdareci–avukat 1517
Ahmet Şener CHP Ziraat yüksek mühendisi 2849
Osman Turan AP Profesör 2185
Ömer Usta AP Zabıta başkomiseri 3087
Ali Rıza Uzuner CHP Orman yüksek mühendisi 2851

Dağılım: AP 5 · CHP 3 · MP 1. Aynı dönemde ilerleyen yıllarda bakanlık yapan isimler (ör. Birincioğlu, Ahmet Şener, Uzuner) de bu kadrodadır.

Kronoloji

  1. 4 Nis 1930 Araklı’da doğum; ilkokul Sürmene
  2. 1950’ler–60’lar Ereğli → TKİ → Shell Samsun → DSİ 8. Bölge → Trabzon Bayındırlık
  3. 27 May 1960 Askerî müdahale; 1961 Anayasası
  4. 13 Haz 1962 Millet Partisi yeniden kuruluş
  5. 1960’lar ortası MP Trabzon İl Başkanlığı
  6. Şub 1965 Ürgüplü koalisyonu: AP + MP aynı hükûmet · Demirel başbakan yardımcısı
  7. 10 Eki 1965 Milli bakiye ile Trabzon milletvekili (Sicil 3086) · Demirel Isparta mv
  8. 27 Eki 1965 I. Demirel Hükûmeti
  9. 28 Mar 1966 Cevdet Sunay cumhurbaşkanı
  10. 1965–69 Köy yolları gensoru (11/15); Demirel başbakanken Meclis çalışmaları
  11. 1968 Yılmaz Çebi Araklı’da AP’den belediye başkanı
  12. 1969+ Dönem sonu; Ahmet Çebi Adalet Partisi’ne geçti
  13. 19 Oca 1979 Trafik kazası sonucu vefat

Fotoğraf arşivi

Demirel ve AP dönemi görselleri — aile arşivinden eklenecek.

Aşağıdaki alanlar, Ahmet Çebi’nin Süleyman Demirel ve Adalet Partisi ile ortak yoluna dair fotoğraflar için hazırlandı. Görseller geldiğinde buraya yerleştirilecektir.

Ahmet Çebi · Demirel ile
Adalet Partisi · dönem
Trabzon · AP / Meclis
Aile arşivi

Kaynakça

Birincil ve açık kaynaklar.

Doğum yeri, tarih, eğitim, il başkanlığı, milli bakiye ve trafik kazası bilgileri TBMM Parlamento Tarihi XIII. Dönem albümüne (s. 2160) dayanır. AP’ye geçiş, açık biyografi kaynaklarında milletvekilliği sonrası olarak geçer. Demirel ile ortak yol: 1965 Ürgüplü koalisyonu (AP+MP), 1965–69 aynı Meclis, 1969 sonrası aynı parti. Fotoğraflar aile arşivinden eklenecektir.